Inger Leemans & Gert-Jan Johannes, Worm en Donder

Beoordeling:

Het is lang geleden dat ik een deel van de Nederlandse Literatuurgeschiedenis gelezen heb. Het krijgen van kinderen maakt dat je minder tijd hebt om je op dit soort dikke pillen te storten. Het helpt wel nu deze boeken als e-book worden aangeboden via DBNL. Het neemt toch een stuk makkelijker mee in de trein op weg naar mijn werk.

Ik vond dit deel zeer leesbaar en interessant. In 2003 maakte ik kennis met de achttiende eeuw via de onvolprezen André Hanou. Het is (en dat benoemt Worm en donder ook) een eeuw met een wat flets literair imago. En dit boek helpt wel behoorlijk goed om dat beeld te kantelen.

Een belangrijk deel daarin is de opbouw van het boek: de thematische opbouw en de compacte samenvattingen aan het einde de hoofdstukken maken het een prettig te lezen boek.

Het is mooi om te zien hoe de samenstellers van thema naar thema springen en je als lezer meenemen door de eeuw. En mijn beeld van de 18e eeuw is ook goed bijgesteld op een aantal punten. Zo ervaar ik Bilderdijk in de geschiedschrijving als een 19e-eeuwse schrijver, maar ik ontdekte door Worm en donder, dat Kinker ongeveer even oud was en die is voor mij duidelijk 18e-eeuws. Met die bril naar het werk van Bilderdijk kijkend, snap ik mijn reactie op zijn literatuur ook beter.

In de rest van deze recensie zal ik de verschillende hoofdstukken kort bespreken:

De inleiding geeft een goede uitleg over de opzet en inhoud van het boek. Het eerste hoofdstuk steekt (zoals meer delen uit de reeks) eerst algemeen in. Het geeft een mooie beeld van wat literatuurgeschiedenis is: het maakt je ervan bewust dat ook de literatuurgeschiedenisschrijving een concept is dat duidelijke grenzen en constructies kent. Ook de vraag wat literatuur is komt voorbij. De laatste paragraaf is leuk en leerzaam als je ziet welke rol politiek en jouralistiek hadden in de taalontwikkeling. Maar past dit bij een literatuurgeschiedenis? Ja, taalontwikkeling speelt ook een rol in de literatuur, maar het past wat mij betreft meer bij een taalkundeboek. 2 –> boekgeschiedenis zelf niet zo gehad in mijns tudie, dus interessant, ook in vorige delen al

Hoofdstuk 2 laat mooi zien dat kwantitatief onderzoek ook steeds meer deel van de humaniora wordt. Dat wordt in dit hoofdstuk mooi gecombineerd met het Panpoëticon, wat veel meer een concreet object is vol met anekdotes. Het werkt bijna als een canonvenster of de stukken in het Rijksmuseum. Ook het beeld en zelfbeeld van schrijfsters is een fijne paragraaf.

Hoofdstuk 3 is een leerzaam en contextrijk hoofdstuk waarin je als lezer in de tijdschriftenopgang, ontwikkeling van de verschillende genootschappen en de kritiekontwikkeling fijn wordt meegenomen. Er wordt op een prettige manier ingezoomd op concrete schrijvers als Wyerman en Van Swaanenburg, maar altijd in de grote lijn. Ik heb veel geleerd en mijn beeld is flink genuanceerd.

De laatste paragraaf van hoofdstuk 3 en de eerste van hoofdstuk 4 gaan beide over toneel: dat is wel wat lang. De rest van het boek is veel afwisselender van opzet. Toneel viel altijd een beetje buiten mijn blikveld en dat maakt de informatie wel leerzaam en interessant, maar er zit ook nogal wat herhaling in (is mijn gevoel in elk geval). Voor een naslagwerk fijn, bij ononderbroken lezing minder prettig.

De rest van het hoofdstuk is bijna even fijn als hoofdstuk 3: goed geschreven en erg leerzaam. Het heeft mij een veel gedetailleerder inzicht gegeven in de opkomst van de roman. Die ontwikkelingen gaan veel verder dan Sara Burgerhart, Cornelia Wildschut en wat andere romans die ik had gelezen. Zo is het sentimentalisme langs mij heen gegaan in het verleden en die kennis heb ik nu wel. Dat geldt ook voor mijn kennis van Van Alphen: ik ken Van Alphen uiteraard van zijn kinderpoëzie. Ik laat mijn leerlingen daar elk jaar een onderzoekje naar doen in vwo 5. Maar ik wist niet dat hij ook een groot poëzietheoreticus was. Een zeer interessant hoofdstuk.

Na hoofdstuk 3 en 4 wordt het langzaamaan wat minder. Hoofdstuk 5 gaat mij wat te lang door op een wat specialistisch onderdeel. Met name paragraaf 5.2 (Hofdichten) ging wat te diep wat mij betreft. Ook rondom de fysicotheologie gaat het wat diep en wordt de kernboodschap iets te vaak herhaald. Gelukkig wordt hoofdstuk 6 weer wat interessanter: egodocumenten en kinderliteratuur. Deze minder specialistische onderwerpen zijn sowieso wat toegankelijker, maar ook de vele mooie voorbeelden en de schrijfwijze maken dit hoofdstuk makkelijker verteerbaar.

Hoofdstuk 7 is misschien wel het interessantste hoofdstuk uit Worm en donder. Dat heeft voor mij met name te maken met de algemene lijnen door de eeuw heen die hier worden getrokken. Ik ben een generalist en houdt van de grote ontwikkelingen in de geschiedenis. ‘De ander’ in tijd en ruimte behelst o.a. het Imaginaire Reisverhaal, een genre dat mij altijd erg heeft aangesproken.

Daarna loopt het rap af met mijn enthousiasme voor dit boek. Specialistische items als het Bijbelse epos (8.1), Psalmberijming en daarna in hoofdstuk 9 de relatie tussen macht en literatuur staan te ver af van onze wereld om inhoudelijk interessant te blijven. Hoofdstuk 8 heeft daarbij wel de plus dat het goed leesbaar geschreven is en veel beeldender (o.a. het psalmenbrullen en de paalworm) dan hoofdstuk 9. Dat heb ik dan ook grotendeels overgeslagen: te specifiek, te gedetailleerd en het leest niet fijn.

Het slothoofdstuk hecht het boek mooi af: goede samenvatting van wat er gebeurde in de 18e eeuw en de grote lijnen in de ontwikkeling worden helder. Al met al een zeer mooi, rijk, leerzaam boek. Het overgrote deel is goed leesbaar en concreet en helpt je om een goed beeld te krijgen van deze toch best interessante eeuw.

Dumbo (regie: Tim Burton)

Beoordeling: 4 sterren

De Tim Burtonversie van Dumbo sluit op een bepaalde manier mooi aan bij de originele Disneyversie. Maar Burton heeft ook flink wat ingrepen gedaan in het verhaal.

De sfeer in de film is fantastisch, laat dat maar aan Burton over. En met die sfeer en het acteerwerk en de vormgeving, maakt hij de ingrepen in het verhaal wel goed. Want de ingrepen zijn niet allemaal echte verbeteringen. Toch is het verhaal, als je het op zichzelf bekijkt, mooi en aangrijpend. Leuke film!

Black Panther (regie: Ryan Coogler)

Beoordeling: 4 sterren

Het superheldengenre bekijk ik altijd op zijn meritus. Nee, die films halen het niet bij The pianist of The shawshank redemption, maar datzelfde geldt voor James Bond.

Black Panther is een mooie film: de verhaallijn is mooi en sluit goed aan bij de maatschappelijke discussies in met name de VS op dit moment. Dat maakt kunstuitingen in mijn ogen altijd extra sterk: als ze een relatie aangaan met de wereld buiten de kunst. Maar los daarvan is de film mooi vormgegeven, goed gespeeld en boeiend.

How to train your dragon 1 en 2 (regie: Dean DeBlois)

Beoordeling: 4 sterren

Nadat Daan en ik eerder dit jaar het derde deel van Hoe tem je een draak zagen, moesten we natuurlijk ook het eerste en tweede deel kijken. In deze recensie behandel ik beide delen.

De eerste film is meestal de beste en wordt de rest minder. Dat is in dit geval niet zo. De films zitten allemaal op een ontzettend hoog niveau en hoewel het verhaal volgens een bekend “De goede afloop vertragen”-patroon verloopt, waarbij richting het einde het dieptepunt zit wat betreft het doel van de hoofdpersoon.

Maar voor beide films geldt dat de graphics goed zijn, het verhaal mooi in elkaar zit, de personages (zowel de draken als de mensen) zijn goed uitgewerkt en je kunt lekker anderhalf uur meeleven buiten onze realiteit. En bij de doelgroep slaat de film helemaal goed aan, want we hebben de laatste verjaardag van Daan heel wat actiefiguren van How to train your dragon aangeschaft.

101 dalmatiërs (regie: Clyde Geronimi & Hamilton Luske)

Beoordeling: 4 sterren

Ik heb al veel Disney-films gezien de laatste jaren en 101 dalmatiërs is een van de leukere. Het is een boeiend verhaal, de tekeningen zijn mooi en de karakters zijn sterk en typisch Disney. Waarom dan vier sterren? Omdat films als The lion king of Frozen nóg beter zijn.

How to train a dragon 3: the hidden world (regie: Dean DeBlois)

Beoordeling: 4 sterren

Op mijn papadag ben ik met Daan op pad gegaan om deze film te zien. Hij was al fan van de eerste film en we hebben samen in een verlaten bioscoop op vrijdagochtend genoten van deze film. De film is mooi gemaakt en de personages zijn er loveable. Wel is het een wat clichématige film: de vader van Hikkie die als een soort Mufasa zijn Simba toespreekt is een grappige parallel (of diefstal). En zoals in wel meer films is hij een leider die zijn pad moet kiezen en gesteund wordt door de vrouw van wie hij houdt.

Isabelle Allende, De winter voorbij

Beoordeling: 4 sterren

Mijn eerste Isabelle Allende is me wel bevallen en dat ondanks diverse minpuntjes in dit boek. De winter voorbij kent een wat rommelig perspectief en bevat de nodige clichématige scènes. Ook de formulering was wat saai door de vele herhalingen.

Máár, de spanningsopbouw in het boek is prima en er zitten heel interessante personages wat maakt dat je blijft lezen. Ook zit de politiek van Zuid-Amerika mooi verweven in het boek, zonder storend te worden. Daarom, ondanks de kritische nootjes, toch 4 sterren

Özcan Akyol, Eus

Beoordeling: 4 sterren

Eus is niet alleen een boek dat je op zichzelf kunt beschouwen. Het is zo’n boek dat in een netwerk van maatschappelijke tendensen en literaire evenkniën zijn plek vindt. 

Allereerst is Eus een prettig lezend boek met een interessante hoofdpersoon met dito gedachtewereld, het is ook een spannend verhaal, zeker in de tweede helft van het boek. Je zit te wachten op het moment dat het fout zal lopen en dat duurt behoorlijk lang nog. Bovendien is het verhaal over de moeilijke gezinsverhoudingen interessant om te volgen

Maar Eus is ook een boek waar tussen de regels door allerlei maatschappelijke problemen en tendensen zichtbaar worden. De rol van migranten in de samenleving, sociale en economische ongelijkheid, drankmisbruik en de wijze waarop mensen in het criminele circuit belanden. Het komt allemaal meer of minder expliciet aan de orde. 

Maar Eus staat hierin niet op zichzelf: vleugjes Het SchnitzelparadijsAlleen maar nette mensen, De kleine blonde dood en De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween zijn deel van het netwerk van boeken waar Eus elementen van in zich heeft. Een leuk boek, maar minder origineel dan de ronkende recensies doen vermoeden.

Birdman or (The Unexpected Virtue of Ignorance) (regie: Alejandro G. Iñárritu)

Beoordeling: 4 sterren

Birdman or (the unexpected virtue of ignorance) is een surrealistische film die heel bijzonder is geschoten. Hoewel hij niet echt is blijven hangen na het kijken, maakt hij wel degelijk indruk.

Dat bijzondere schieten heeft ermee te maken dat er niet (of misschien een doodenkele keer) geknipt is in de film. De film lijkt in één lange camerabeweging opgenomen en personages lopen het camerabeeld in en uit, waarmee van scène naar scène wordt overgegaan.

Het verhaal lijkt in eerste instantie dat van een man die met alle emotie en frustratie die daarbij hoort een toneelstuk op de planken te zetten. Het wordt pas surrealistisch wanneer zijn personage Birdman als schizofrene eigenschap in het verhaal naar voren komt en de hoofdpersoon zwevend in beeld komt. Wat gebeurt er in zijn hoofd en wat is echt?

Maar de film blijft niet echt hangen. Toen ik een paar weken na het kijken van de film dit stukje wilde tikken, moest ik zelfs weer even googelen om welke film het ging. Maar toen ik het weer wist, wist ik wel weer waarom ik vier sterren wilde geven.

Pedro de Bruyckere, Klaskit

Beoordeling: 4 sterren

Ik heb Pedro de Bruykere een aantal keer gezien in de afgelopen jaren en hij is een leuke spreker. En iemand die onderwijstheorie combineert met de onderwijspraktijk. En dat is in Klaskit mooi samengekomen. Een boek met een stevige wetenschappelijke basis. Veel daarvan weet je al of merk je ook in je dagelijkse lesgeven, maar het is fijn dat zo compact bij elkaar te hebben. Het geeft fundament voor de manier waarop je elke dag de klas weer in kan. Leuk boek!