Johnathan Swift, Gulliver’s travels (deel 1 en 2)

Beoordeling: 4 sterren

Gulliver’s Travels of volledigerwijs Travels into Several Remote Nations of the World. In Four Parts. By Lemuel Gulliver, First a Surgeon, and then a Captain of Several Shipsis de grote roman, de klassieker van Johnathan Swift. En dan heb ik deze ook nog gelezen in de vertaling van Albert Verwey, de grote laat-negentiende-eeuwse dichter en essayist. Het verhaal is intelligent, interessant, maar na het eerste deel, vervalt Swift wat in herhaling. Zijn doel is dan ook niet originele landen laten zien, maar Engeland en Europa een spiegel voorhouden.

Toch heb ik me ondanks de contextgebonden boodschap en de soms gedateerde humor erg vermaakt met het boek, ook al heb ik het tussen deel 1 en 2 even weggelegd om het herhalingsprobleem te vermijden. Een groots boek, dat bleek al en dat zie ik bij lezen ook.

Hugo Claus, Omtrent Deedee

Beoordeling: 3 sterren

Hugo Claus is een groot schrijver, maar Hugo Claus is ook een lastig schrijver. Zijn werk begint bijna altijd middenin een situatie, waarin pas heel langzaam en op een impliciete manier duidelijk wordt wat er allemaal speelt. Daarbij is de stijl van Claus vaak behoorlijk lastig: lange zinnen vol wendingen.

Omtrent Deedee las ik tijdens mijn studie voor Moderne Letterkunde van Jos Muyres aan de Radboud Universiteit. We bespraken in het eerste jaar de roman en bezochten vervolgens de toneelbewerking bij het Vrijdagtheater in Nijmegen. Die besprekingen, het toneelstuk en de kennis die ik daar heb opgedaan in 2003 of 2004 is inmiddels behoorlijk weggezakt uiteraard, maar bij herlezing helpt het wel de roman te doorgronden.

Want de stijl, de opbouw, het impliciete: het gebeurt allemaal ook in Omtrent Deedee. De explosie in de familie op het feest begint heel sluimerend en komt langzaam, maar met steeds rasser schreden tot een ontknoping. Het is interessant, maar ook erg ontoegankelijk; te ontoegankelijk om echt leuk te zijn, maar wel knap geconstrueerd.

Thomas More, Utopia

Beoordeling: 5 sterren

Niet alle teksten die honderden jaren oud zijn, zijn nog leesbaar. Nog veel minder teksten die honderden jaren oud zijn, zijn actueel en bieden de lezer van vandaag nog inzichten. De visie die More in Utopia uiteen zet is opvallend liberaal en positief, maar kent ook wel erg socialistische trekken. De uitgave in de Perpetua-reeks is erg mooi: een goed nawoord, strakke vertaling en handige bijlagen.

De rijkdom van dit boek is het beste met enkele citaten aan te geven. Het liberale wordt met name duidelijk wanneer More het onderwerp euthanasie bespreekt:

Wanner iemand aan hun oproep gehoor geeft beëindigt hijzelf zijn leven door te stoppen met eten of er worden voorzieningen getroffen waardoor hi ongemerkt in zijn slaap overlijdt. […] Euthanasie is in hun ogen een waardige manier va sterven, maar dat geldt niet voor zelfmoord. (blz. 117-118)

Ook wanneer het gaat om het regelen van zaken door mensen onderling (vertrouwen) in plaats van via regels (verdragen).

[…] blijven Utopianen toch vinden dat het niet juist is dat volkeren met elkaar verdragen sluiten, want daardoor gaan ze denken dat ze van nature vijanden zijn (alsof er geen natuurlijk band zou bestaan tussen volkeren die vlak bij elkaar  wonen en alleen door een heuvel of een rivier van elkaar gescheiden zijn) en geloven dat ze het volste recht hebben elkaar naar het elven te staan […] Door je juist te richten op wat je gemeen hebt bereik je hetzelfde als met een verdrag: mensen voelen een sterkere band als die berust op oprechte vriendschap dan op een verdrag vol mooie woorden. (blz. 126)

Meer passend in zijn tijd en daarmee minder zijn tijd ver vooruit zijn passages over onder andere de verschillende menssoorten met elk hun eigen volksaard en de gemeenschapscultuur waarin God een grote rol heeft en ongeloof zelfs bestraft wordt.

 

Laia Fàbregas, Gele dagen

Beoordeling: 4 sterren

Hoewel Laia Fàbregas in het Nederlands schrijft, ademt haar boek Spaansheid aan alle kanten. Het verhaal speelt in Spanje, maar dat is oppervlakte. Ook de structuur van het verhaal doet ‘Spaans’ aan, zoals de romans van Carlos Ruiz Zafon: erg leuk voor structuuranalyse bij Nederlands, maar niet heel leesbaar. Er zitten diverse personages in met elk hun visie op de situatie, diverse herhalingen en nogal wat uitleg die het verhaal voorspelbaar en wat saai maken.

Aan de andere kant weet Fàbregas met het verhaal over de disfunctionele familie en verstoorde vriendschap tussen Ruth en Sira wel te boeien. Je trekt je het lot van Sira binnen het gezin snel aan, al kan het lot van haar broer me wat minder schelen en dat van Ruth en de Cécilia Sicilia al helemaal niet. Een treurig gezelschap al met al, dat je wel aan het denken zet.

Godfried Bomans, Pieter Bas

Beoordeling: 3 sterren

Zoals bij Godfried Bomans eigenlijk altijd, is ook Pieter Bas een vermakelijk, maar niet wereldschokkend boek. Met lichte kwinkslagen in taal en inhoud neemt Bomans ons mee door het leven van deze fictieve latere minister van Onderwijs. Zijn vertelwijze, ontleend aan zijn voorliefde voor Dickens, doet erg negentiende-eeuws aan, met name door de alwetende verteller die commentaar levert op de dagboekfragmenten en de structuur van de memoires in het algemeen.

Bomans werd alom gewaardeerd, maar daarmee loop je als schrijver ook het risico veel boeken te schrijven die erg gemiddeld overkomen: terugkijkend op Pim, Frits en Ida en De avonturen van Pa Pinkelman en tante Pollewop, beoordeel ik zijn werk tot nu toe steevast met drie sterren: niet slecht, niet opvallend bijzonder, niet briljant, vaak humoristisch, vaak ook wat nietszeggend. Een veilige keuze voor wie niet snel op zijn gezicht durft te gaan. Voor hen is ook Pieter Bas een zeer geschikte titel.

Theun de Vries, Het zwaard, de zee en het valse hart (boekenweekgeschenk 1966)

Beoordeling: 2 sterren

Het zwaard, de zee en het valse hart heeft niet alleen een lange titel, de inhoud is ook erg lang; te lang! Het verhaal bevat oneindige beschrijvingen van wie waarheen gaat en via welke route. De opbouw van het verhaal zit goed in elkaar, maar het zou fijn zijn als de TomTom van De Vries ons wat sneller van punt naar punt zou brengen. Theun de Vries is geen slechte schrijver, dat is ook aan dit boekenweekgeschenk wel te zien, maar het is geen leuk boek.

Remco Campert, Liefdes schijnbewegingen

Beoordeling: 3 sterren

Het boek Liefdes schijnbewegingen van Remco Campert stamt uit 1963 en past wat opbouw goed bij zijn werk uit die tijd, zoals Het leven is vurrukkulluk. Ook in Liefdes schijnbewegingen ontmoeten we verschillende personages, bezig met het zoeken naar een doel in hun leven, die uiteindelijk op één locatie bij elkaar komen. Bovendien is het subthema ‘aanrommelen in de liefde’ in dit boek nog wat sterker aangezet en tot hoofdthema gemaakt.

Opvallend is dat Liefdes schijnbewegingen een auctoriale verteller bevat, waardoor de humoristische elementen direct ook een sarcastische ondertoon krijgen. De verteller laat de lezer weten dat het allemaal gestuurd wordt van buitenaf.

Het is een mooi boek, maar niet bijzonder spannend. Het leest lekker (in elk geval fijner door de meer gestandaardiseerde spelling). Maar of ik me over een jaar nog herinner waar dit boek over gaat, betwijfel ik. Daarom drie sterren.

Dimitri Verhulst, De zomer hou je ook niet tegen (boekenweekgeschenk 2015)

Beoordeling: 4 sterren

Wanneer je Dimitri Verhulst iets laat schrijven, weet je dat je iets goeds in handen krijgt. Dat was al zo bij De helaasheid der dingen, dat was ook zo bij Godverdomse dagen op een godverdomse bol en dat is bij zijn boekenweekgeschenk De zomer hou je ook niet tegen opnieuw zo. Het is een mooi verhaal van een hoofdpersoon die in dit geval letterlijk de verteller van het verhaal is. Je luistert mee naar zijn relaas aan zijn zoon met af een toe een aardige ontredderde scène tussendoor waarin de gehandicapte jongeman verzorging nodig heeft. Het verhaal is niet overdreven spannend, maar moet vertelt en dat dringt zich aan jou als lezer wel op.

Jan de Hartog, Herinneringen van een bramzijgertje (boekenweekgeschenk 1967)

Beoordeling: 5 sterren

Ik houd van schrijvers als Jan de Hartog. Een avonturenverteller zoals ook Beckman of Dickens dat op heel andere niveaus zijn. Herinneringen van een bramzijgertje is het spannende verhaal van een jongen die in de harde leven van de Zuiderzeevissers terecht komt. Maar wel in de nadagen, vlak voor het sluiten van de dijken. Ik heb dit boekenweekgeschenk in een keer uitgelezen en dat is wel eens fijn na de mindere exemplaren uit 1968 en 1969.

 

James M. Barrie, Peter Pan

Beoordeling: 3 sterren

Peter Pan is een typisch negentiende-eeuwse roman, terwijl het boek in 1911 verscheen. Dat maakt dat het originele prachtige verhaal vandaag de dag wat minder leesbaar is dan 100 jaar geleden. Dat komt met name door de uitgesponnen uitleg. Het fantasievolle verhaal vol avonturen wordt daardoor soms wat lang onderbroken voor beschrijvingen of een enkele uitweiding over Neverland. Dat hangt samen met dat andere typisch negentiende-eeuws fenomeen, dat in jeugdboeken tot op de dag van vandaag nog gebruikt wordt: de aanwezige verteller die de lezer ook expliciet aanspreekt. Hij stapt af en toe uit het verhaal als een aardrijkskundige die niet de antropologische bijzonderheden van de Oriënt beschrijft, maar die van Neverland.

Het verhaal blijft zeer krachtig: dat was het in 1911, dat was het in Finding Neverland, dat was het in Hook en dat was het in Peter Pan van Walt Disney. Wel is het verhaal gewelddadiger dan in de recentere verwerkingen. De strijd met de piraten is een echte strijd op leven en dood en Peter blijkt ook een moordend mannetje te zijn.

Al met al een hele leeservaring met mooie en minder mooie kanten.