P.F. Thomese, Schaduwkind

Beoordeling:

Wat een prachtig boek. Wat een prachtig boek! Wat is Schaduwkind een prachtig boek! Als er één boek is dat direct onder mijn huid ging zitten de laatste tijd, dan is het wel dit boek. Als je zelf kinderen hebt, voel je gelijk mee met het verlies da Thomese in dit boek beschrijft. Maar Thomese kiest niet voor het platte verdriet. Met allerlei poëtische zinnen en prachtige beeldspraak geeft hij weer wat er met de ik-figuur en zijn vrouw gebeurt. Twee pareltjes:

Ons leven is dichtgeslagen als een boek waarin we hadden liggen lezen. Nu we het weer oppakken, kunnen we de bladzijde niet meer vinden waar we gebleven waren.

en

Ik weet je voor altijd hier, in de coulissen van ons familietheater. Terwijl op het toneel het doek opgaat en het publiek in de donkere zaal de adem inhoudt, sta jij klaar. Sta jij voor altijd klaar. Zelfs als het publiek al naar huis is en de lichten gedoofd zijn, sta jij nog klaar.

Maar er zijn meer mooie zinnen. De zinnen zijn over het algemeen kort, maar dat is gek genoeg niet storend. Je leest het boek in een ruk uit en vervolgens ijlt Schaduwkind nog een hele tijd na.

Jonas Jonasson, De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween

Beoordeling: 5 sterren

Je hoort soms iedereen lyrisch over een boek of film, maar dan lees je het zelf en valt het erg tegen. Dat is absoluut niet het geval met De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween. Een prachtig verhaal dat qua structuur soms wat doet denken aan de opzet van Dan Brown en daarnaast veel weg lijkt te hebben van Forrest Gump als het om Alans levensverhaal gaat. Het verhaal is totaal ongeloofwaardig, maar zo geschreven dat je volledig meegaat in de realiteit van het boek. Een rijke roman vol talige en verhaaltechnische details, maar ook voor de op spanning gerichte lezer veel interessants.

Frederik van Eeden, Pauls ontwaken

Beoordeling: 4 sterren

De negentiende eeuw, de literair mooist eeuw ooit, heeft weer een pareltje aan mij getoond: Pauls ontwaken. Frederik van Eeden schreef voor zijn overleden zoon een requiemroman, zoals A.F.Th. van der Heijden dat in deze eeuw voor zijn zoon ook deed. Ook in dit boek toont zich de psychoanalyticus en naturalist Van Eeden. Maar wat een opvallend verschil is met onder andere Van de koele meren des doods is dat hij hier geen afstand tot zijn onderzoeksobject kan bewaren. De emotie schijnt door de naturalistische beschrijving van Pauls natuur (persoonlijkheid) en sterven (ontwaken).

Bovendien heb ik bij Van Eeden de alzielgedachte leren kennen tijdens mijn studie en die zie je in Pauls ontwaken zeker terug. Het enige dat maakt dat ik toch geen vijf sterren geef voor dit boek, is het feit dat het boek na verloop van tijd best eentonig wordt. Het is superinteressant, bij vlagen briljant, maar niet altijd en overal.

Johnathan Swift, Gulliver’s travels (deel 1 en 2)

Beoordeling: 4 sterren

Gulliver’s Travels of volledigerwijs Travels into Several Remote Nations of the World. In Four Parts. By Lemuel Gulliver, First a Surgeon, and then a Captain of Several Shipsis de grote roman, de klassieker van Johnathan Swift. En dan heb ik deze ook nog gelezen in de vertaling van Albert Verwey, de grote laat-negentiende-eeuwse dichter en essayist. Het verhaal is intelligent, interessant, maar na het eerste deel, vervalt Swift wat in herhaling. Zijn doel is dan ook niet originele landen laten zien, maar Engeland en Europa een spiegel voorhouden.

Toch heb ik me ondanks de contextgebonden boodschap en de soms gedateerde humor erg vermaakt met het boek, ook al heb ik het tussen deel 1 en 2 even weggelegd om het herhalingsprobleem te vermijden. Een groots boek, dat bleek al en dat zie ik bij lezen ook.

Hugo Claus, Omtrent Deedee

Beoordeling: 3 sterren

Hugo Claus is een groot schrijver, maar Hugo Claus is ook een lastig schrijver. Zijn werk begint bijna altijd middenin een situatie, waarin pas heel langzaam en op een impliciete manier duidelijk wordt wat er allemaal speelt. Daarbij is de stijl van Claus vaak behoorlijk lastig: lange zinnen vol wendingen.

Omtrent Deedee las ik tijdens mijn studie voor Moderne Letterkunde van Jos Muyres aan de Radboud Universiteit. We bespraken in het eerste jaar de roman en bezochten vervolgens de toneelbewerking bij het Vrijdagtheater in Nijmegen. Die besprekingen, het toneelstuk en de kennis die ik daar heb opgedaan in 2003 of 2004 is inmiddels behoorlijk weggezakt uiteraard, maar bij herlezing helpt het wel de roman te doorgronden.

Want de stijl, de opbouw, het impliciete: het gebeurt allemaal ook in Omtrent Deedee. De explosie in de familie op het feest begint heel sluimerend en komt langzaam, maar met steeds rasser schreden tot een ontknoping. Het is interessant, maar ook erg ontoegankelijk; te ontoegankelijk om echt leuk te zijn, maar wel knap geconstrueerd.

Thomas More, Utopia

Beoordeling: 5 sterren

Niet alle teksten die honderden jaren oud zijn, zijn nog leesbaar. Nog veel minder teksten die honderden jaren oud zijn, zijn actueel en bieden de lezer van vandaag nog inzichten. De visie die More in Utopia uiteen zet is opvallend liberaal en positief, maar kent ook wel erg socialistische trekken. De uitgave in de Perpetua-reeks is erg mooi: een goed nawoord, strakke vertaling en handige bijlagen.

De rijkdom van dit boek is het beste met enkele citaten aan te geven. Het liberale wordt met name duidelijk wanneer More het onderwerp euthanasie bespreekt:

Wanner iemand aan hun oproep gehoor geeft beëindigt hijzelf zijn leven door te stoppen met eten of er worden voorzieningen getroffen waardoor hi ongemerkt in zijn slaap overlijdt. […] Euthanasie is in hun ogen een waardige manier va sterven, maar dat geldt niet voor zelfmoord. (blz. 117-118)

Ook wanneer het gaat om het regelen van zaken door mensen onderling (vertrouwen) in plaats van via regels (verdragen).

[…] blijven Utopianen toch vinden dat het niet juist is dat volkeren met elkaar verdragen sluiten, want daardoor gaan ze denken dat ze van nature vijanden zijn (alsof er geen natuurlijk band zou bestaan tussen volkeren die vlak bij elkaar  wonen en alleen door een heuvel of een rivier van elkaar gescheiden zijn) en geloven dat ze het volste recht hebben elkaar naar het elven te staan […] Door je juist te richten op wat je gemeen hebt bereik je hetzelfde als met een verdrag: mensen voelen een sterkere band als die berust op oprechte vriendschap dan op een verdrag vol mooie woorden. (blz. 126)

Meer passend in zijn tijd en daarmee minder zijn tijd ver vooruit zijn passages over onder andere de verschillende menssoorten met elk hun eigen volksaard en de gemeenschapscultuur waarin God een grote rol heeft en ongeloof zelfs bestraft wordt.

 

Laia Fàbregas, Gele dagen

Beoordeling: 4 sterren

Hoewel Laia Fàbregas in het Nederlands schrijft, ademt haar boek Spaansheid aan alle kanten. Het verhaal speelt in Spanje, maar dat is oppervlakte. Ook de structuur van het verhaal doet ‘Spaans’ aan, zoals de romans van Carlos Ruiz Zafon: erg leuk voor structuuranalyse bij Nederlands, maar niet heel leesbaar. Er zitten diverse personages in met elk hun visie op de situatie, diverse herhalingen en nogal wat uitleg die het verhaal voorspelbaar en wat saai maken.

Aan de andere kant weet Fàbregas met het verhaal over de disfunctionele familie en verstoorde vriendschap tussen Ruth en Sira wel te boeien. Je trekt je het lot van Sira binnen het gezin snel aan, al kan het lot van haar broer me wat minder schelen en dat van Ruth en de Cécilia Sicilia al helemaal niet. Een treurig gezelschap al met al, dat je wel aan het denken zet.

Godfried Bomans, Pieter Bas

Beoordeling: 3 sterren

Zoals bij Godfried Bomans eigenlijk altijd, is ook Pieter Bas een vermakelijk, maar niet wereldschokkend boek. Met lichte kwinkslagen in taal en inhoud neemt Bomans ons mee door het leven van deze fictieve latere minister van Onderwijs. Zijn vertelwijze, ontleend aan zijn voorliefde voor Dickens, doet erg negentiende-eeuws aan, met name door de alwetende verteller die commentaar levert op de dagboekfragmenten en de structuur van de memoires in het algemeen.

Bomans werd alom gewaardeerd, maar daarmee loop je als schrijver ook het risico veel boeken te schrijven die erg gemiddeld overkomen: terugkijkend op Pim, Frits en Ida en De avonturen van Pa Pinkelman en tante Pollewop, beoordeel ik zijn werk tot nu toe steevast met drie sterren: niet slecht, niet opvallend bijzonder, niet briljant, vaak humoristisch, vaak ook wat nietszeggend. Een veilige keuze voor wie niet snel op zijn gezicht durft te gaan. Voor hen is ook Pieter Bas een zeer geschikte titel.

Theun de Vries, Het zwaard, de zee en het valse hart (boekenweekgeschenk 1966)

Beoordeling: 2 sterren

Het zwaard, de zee en het valse hart heeft niet alleen een lange titel, de inhoud is ook erg lang; te lang! Het verhaal bevat oneindige beschrijvingen van wie waarheen gaat en via welke route. De opbouw van het verhaal zit goed in elkaar, maar het zou fijn zijn als de TomTom van De Vries ons wat sneller van punt naar punt zou brengen. Theun de Vries is geen slechte schrijver, dat is ook aan dit boekenweekgeschenk wel te zien, maar het is geen leuk boek.

Remco Campert, Liefdes schijnbewegingen

Beoordeling: 3 sterren

Het boek Liefdes schijnbewegingen van Remco Campert stamt uit 1963 en past wat opbouw goed bij zijn werk uit die tijd, zoals Het leven is vurrukkulluk. Ook in Liefdes schijnbewegingen ontmoeten we verschillende personages, bezig met het zoeken naar een doel in hun leven, die uiteindelijk op één locatie bij elkaar komen. Bovendien is het subthema ‘aanrommelen in de liefde’ in dit boek nog wat sterker aangezet en tot hoofdthema gemaakt.

Opvallend is dat Liefdes schijnbewegingen een auctoriale verteller bevat, waardoor de humoristische elementen direct ook een sarcastische ondertoon krijgen. De verteller laat de lezer weten dat het allemaal gestuurd wordt van buitenaf.

Het is een mooi boek, maar niet bijzonder spannend. Het leest lekker (in elk geval fijner door de meer gestandaardiseerde spelling). Maar of ik me over een jaar nog herinner waar dit boek over gaat, betwijfel ik. Daarom drie sterren.